نقش لیتولوژی و ساختارهای تکتونیکی در گسترش کارست، تغییر آبدهی و کیفیت چشمه‌های کارستی منطقه آبگرم قزوین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زمین شناسی دانشگاه بوعلی سینا، همدان

2 عضوء هیئت علمی گروه زمین‌شناسی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) و دانشجوی دوره دکتری زمین‌شناسی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان

3 عضوء هیئت علمی گروه زمین‌شناسی دانشگاه صنعتی شاهرود و دانشجوی دوره دکتری زمین‌شناسی مهندسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان

چکیده

منطقه مورد مطالعه در 90 کیلومتری جنوب غربی شهر قزوین و در زون ساختاری ایران مرکزی واقع شده است. واحد­های سنگی محدوده مورد مطالعه، تنوع گسترده‌ای از سنگ­های کربناته و سنگ‌های آواری و آذرآواری از سن کامبرین تا الیگو- میوسن را شامل می‌شوند و دارای گسترش سطحی قابل ملاحظه‌ای هستند. مطالعات انجام شده بر پایه ارزیابی 369 چشمه موجود در منطقه آوج- آبگرم استوار است. از 369 چشمه موجود 23 چشمه از نوع  کارستی بوده و در بخش آهکی سازند قم، سازند لار و سنگ آهک­های کرتاسه  قرار دارند. تغییرات آبدهی این چشمه­ها، تحت تأثیر لیتولوژی، موقعیت و میزان شکستگی­های تکتونیکی، شدت کارستی شدن سنگ­های کربناته منطقه، میزان بارندگی و همچنین نوع و بزرگی آبخوانی است که این چشمه­ها را تغذیه می‌کنند. بر اساس آنالیز شیمیایی صورت گرفته روی پنچ نمونه آب اخذ شده از چشمه­های بزرگ کارستی منطقه، تیپ و رخساره آب چشمه­ها، بی­کربنات سدیک و کلروسدیک است. هیدروژئوشیمی آبخوان­های کارستی منطقه، متأثر از قابلیت انحلال سنگ‌های کربناته سازندهای قم و لار، تغذیه سطحی از سازند قرمز فوقانی و اختلاط با شورابه‌های عمقی بالارونده در سنگ آهک­های کرتاسه می‌باشد که منشاء هیدروترمالی برای آن محتمل است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The role of lithology and tectonic structure in evaluation of karst, variation of discharge and quality of karst springs location in Abe-garm Qazvin area

نویسندگان [English]

  • Mohammad Hosein Gobadi 1
  • Alireza Taleb Beydokhti 2
  • Aliakbar Momeni 3
1 . Associate Professor, Department of Geology, Bu-Ali Sina University
2 2. PhD student, Department of Geology, Bu-Ali Sina University
3 . PhD student, Department of Geology, Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

The study area is located 90 Km south-west of Qazvin in the structure zone of central Iran. The rock units of the area are comprised of a vast variety of carbonate, clastic and pyroclastic rocks, with age of Cambrian to Oligomiocene, that have significantly outcropped in the area. This research is based on assessment of 369 springs around the Avaj-Abegarm region. 23 of them are karstic springs that are located in the limestone of Qom formation, Lar formation and the limestone of Cretaceous. The discharge variation of these springs is affected by lithology, degree of crushing and tectonic fracturing, degree of karstification of carbonate rock, amount of precipitation and type of aquifer in the region. Based on chemical analysis done on 5 samples that were taken from large karstic springs in the area, the type and facies of springs' water are sodium-bicarbonate and sodium-chloride. Hydrochemistry of karstic aquifers in the area is influenced by solubility of carbonate rock of Qom formation and Lar formation, surface recharge from Upper red formation mixed with upwelling of deep brine in Cretaceous carbonate rock that probably have hydrothermal geneses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • karst
  • Karstic springs
  • Tectonic structures
  • Lithology
  • Hydrochemistry
  • Abe-qarm Qazvin

پایگاه داده­های علوم زمین سازمان زمین شناسی کشور www.ngdir.com

سلطانی، م.، توکلی صبور، ا.، صادقی ناد، ع.، 1383. بارزسازی توده­های ژیپس منطقه شمال آوج با استفاده ازپردازش و تفسیر داده­های ماهواره­ای. بیست و دومین گردهمایی سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.

قبادی، م.ح.، 1388. زمین شناسی مهندسی کارست. انتشارات دانشگاه بوعلی سینا، همدان، چاپ دوم.

وزارت نیرو، سازمان آب منطقه ای تهران، معاونت مطالعات و پژوهش منابع آب، 1379. گزارش شناسایی سازندهای سخت حوضه آبریز خررود.

American Public Health Association (APHA), 1971. Standard methods for the examination of water and wastewater. New York.

Bolourchi, M.H., 1978. Geological map ``Avaj`` (sheet : 5861), Geological survey of Iran.

Ford, D.C., Williams, P.W., 1989. Karst Geomorphology and Hydrology. Unwin Hyman.

Geological and Mineral Survey of Iran, 1976. Explanatory Text of the Kabudar Ahang Quadrangle Map. scale 1:250,000. No.D5, Tehran, Iran.

Gunay, G., 2006, Hydrology and hydrogeology of Sakaryabasi Karstic springs, Cifteler, Turkey. Environ Geology 51: 229-240.

Hiscock,  K.M., 2007, Hydrogeology: Principles and Practice. Blackwell Publishing.

Silar, J., 1988. The evolution of karst and its practical significant in hydrogeological investigation. 21st congress karst hydrogeology and karst environment protection, Guilin.China, pp. 264-297.