پهنه‌بندی پتانسیل گسیختگی شیب‌های سنگی معدن مس سونگون بر اساس امتیاز توده‌ی سنگ (SMR) و تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه علوم زمین، دانشکده علوم طبیعی، دانشگاه تبریز

چکیده

معدن مس سونگون در استان آذربایجان شرقی در 45 کیلومتری شمال شهرستان ورزقان قرار دارد. در این تحقیق برای پهنه‌بندی مناطق با پتانسیل ناپایداری از روشهای امتیاز توده‌ی‌سنگ (SMR )، تحلیل سینماتیکی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ( AHP) و با استفاده از نرم‌افزارهایDips 6.0 ، Expert Choice و ArcGIS استفاده شده است. برای بررسی به روش تحلیل سلسله مراتبی، معیارهای اصلی دخیل در گسیختگی شیب‌های سنگی و پله‌های استخراج شامل زمین‌شناسی ساختاری، ژئومکانیکی، وضعیت آب زیرزمینی درزه‌ها، مورفولوژی و درجه دگرسانی انتخاب و با تشکیل ماتریس مقایسه زوجی امتیازدهی شدند و زیرمعیارها و گزینه‌های تعیین شده برای هرکدام از معیارهای اصلی بر پایه میزان اهمیت آنها و به روش مجموع سطری وزن‌دهی شدند. سپس با تلفیق لایه‌های اطلاعاتی مختلف در محیط ArcGIS، محدوده‌‌ی معدن از لحاظ خطر ناپایداری شیب‌های سنگی در سه دسته کم، متوسط و زیاد پهنه‌بندی گردید. با توجه به نتایج بدست آمده، مناطق غربی، جنوبی، جنوب‌شرقی و بصورت پراکنده قسمتی از شمال محدوده‌ی معدن بویژه در پله‌های استخراج پتانسیل وقوع گسیختگی بیشتر است که با شواهد میدانی مطابقت نسبی دارد. نتایج بدست آمده نشان داد که همخوانی نسبتاً خوبی بین نتایج روشهای مورد استفاده در این تحقیق وجود دارد. ولی بدلیل اینکه در روش تحلیل سلسله مراتبی سایر معیارهای دخیل در گسیختگی در نظر گرفته می‌شود نتایج قابل اعتمادتری بدست می‌آید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Zonation of Rock-Slope Failure Potential of Sungun Copper Mine Based on SMR and Analytic Hierarchy Process (AHP)

نویسندگان [English]

  • Ghodrat Barzegari
  • Mosa Fathi
Department of Earth Sciences, Faculty of Natural Science, University of Tabriz, Iran
چکیده [English]

Sungun copper mine is located in the East Azerbaijan province, 45 km north of Varzaqan County.
In this research, in order to zonation of potentially unstable areas, slope mass rating (SMR), kinematical analysis and analytic hierarchy process (AHP) methods by using of Dips 6.0, Expert Choice and ArcGIS softwares were accomplished. In the study by using Analytical Hierarchy Process method, the effective general criterias on the failure of rock slopes and extraction benches including structural geology, geomechanics, groundwater condition of joints, morphology and degree of alteration were selected and ranked by forming a pairwise comparison matrix. Then the sub-criterias and alternatives are wheighted by using of overall row wheight method on the basis of their importance. Finally, by integration of obtained data layers in the ArcGIS system, the studied mine area was zoned in low, medium and higth category in terms of failure potentially. According to the results, the western, southern, southeast and scattered parts of the north area of the studied mine specially in mining benchs are more likely to rock slope failurs, which is in good agreement with field observations. The results showed that there is a fairly good agreement between the results of the methods used in this research. But due to the fact that in the hierarchical analysis method, other criteria involved in the failure are considered, and the result is more reliable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rock-slope Failure
  • SMR
  • AHP
  • ArcGIS
  • Sungun Copper Mine

دهبان، م.، غفوری، م.، لشکری­پور، م.، زارع صفت، م.، سیار، ا.، 1393. ارزیابی پتانسیل زمین لغزش در مخزن سد خاکی پلرود با رویکرد چند معیاره فازی، مجله زمین­شناسی مهندسی، دوره 7، شماره 1 و2، 1 تا 14.

رحیمی­شهید، م.، رحیمی، ن.، 1396. پهنه­بندی خطر زمین لرزه با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی و سامانه اطلاعات جغرافیایی، یافته­های نوین زمین شناسی­کاربردی، دوره 11، شماره 22، 109 تا 118.

ستایشی­راد، م.، نیکودل، م.، ارومیه­ای، ع.، 1389. بررسی خطر زمین­لغزش به روشAHP در ساحل دریای خزر، مجله زمین­شناسی مهندسی ایران، دوره 3، شماره 1 و 2، 1تا 14.

شرکت مهندسین مشاور زمین ژرفاب.، 1388. مطالعه میزان ریسک پایداری و سیستم رفتار نگاری دیواره مشرف به نوار نقاله و سنگ شکن، گزارشات زمین­شناسی و  تحلیل پایداری، ارائه سیستم پایدارسازی و طراحی سیستم پایش، شرکت ملی صنایع مس ایران مجتمع مس سونگون.

Bednarczyk, Z., 2017. Slope Stability Analysis for the Design of a New Lignite Open-Pit Mine. Procedia engineering, 191: 51-58.

Bieniawski, Z.T., 1989. Engineering Rock Mass Classification. Wiley, New York, 251.

Bogdanovic, D., Nikolic, D. and Ilic, I., 2012. Mining method selection by integrated AHP and PROMETHEE method. Anais da Academia Brasileira de Ciências, 84(1): 219-233.

Hirnawan, F., 2010. Slope instability zoning mapping of landslide hazardous area for the stabilization system (3991), FIG Congress 2010, Facing the Challenges – Building the Capacity, Sydney, Australia.

Kasap, Y., Subasi E., 2017. Risk assessment of occupational groups working in open pit mining: Analytic Hierarchy Process. Journal of Sustainable Mining, 16 (2): 38-46.

Lee, A.H., Chen, W.C. and Chang, C.J., 2008. A fuzzy AHP and BSC approach for evaluating performance of IT department in the manufacturing industry in Taiwan. Expert systems with applications, 34(1): 96-107.

Luo, H., He, Y., Li, G. and Li, J., 2016. Slope stability analysis of open pit mine based on AHP and entropy weight method. International Journal of Security and Its Applications, 10(3): 283-294.

Lo, C.M., Feng, Z.Y. and Chang, K.T., 2018. Landslide hazard zoning based on numerical simulation and hazard assessment. Geomatics, Natural Hazards and Risk, 9(1): 368-388.

Noorollahi. Y., Sadeghi. S., Yousefi. H., Nohegar. A., 2018. Landslide Modelling and Susceptibility Mapping Using Ahp and Fuzzy Approaches. International Journal of Hydrology, 2(2): 137-148.

Romana, M., 1985. New adjustment ratings for application of Bieniawski classification to slopes. In Proceedings of the international symposium on role of rock mechanics. Zacatecas, Mexico, 49-53.

Saaty, TL., 1980. The analytical hierarchy process: planning, priority setting, resource allocation.  McGraw Hill, New York.

Qi, K., Tan, Z. and Li, W., 2017. Stability analysis and optimum reinforcement design for an intense weathered rock slope. Earth and Environmental Science, 64(1)

Yazdadi, EA., and Ghanavati, E., 2017. Landslide Hazard Zonation by Using AHP (Analytical Hierarchy Process) Model in GIS (Geographic Information System) Environment (Case Study: Kordan Watershed). Research Journal of Applied Sciences, 12: 161-173.