برآورد شکنندگی سنگ‌های گرانیتی مناطق تواندشت و گوشه (شهرستان بروجرد) از سختی واجهشی اشمیت و خصوصیات پتروگرافی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه زمین شناسی دانشگاه اصفهان

2 گروه زمین شناسی دانشگاه لرستان

چکیده

شکنندگی یکی از مهمترین ویژگی‌های مکانیکی سنگ است که در طرح‌های ژئوتکنیکی مانند عملیات حفاری و سازه‌های زیرزمینی دارای کاربرد گسترده‌ای است. تاکنون روش استانداردی برای برآورد شکنندگی سنگ‌ها معرفی نشده است و بنابراین از روش‌های غیر مستقیم برای برآورد آن استفاده می‌شود. در این تحقیق با استفاده از روابط آماری دو و چند متغیره، شکنندگی سنگ‌های گرانیتی از سختی واجهشی اشمیت و خصوصیات پتروگرافی (میانگین اندازه کانی‌ها و ترکیب کانی شناسی) برآورد شده است. برای رسیدن به این اهداف، 10 نمونه سنگ گرانیتی مختلف از معادن تواندشت و گوشه در اطراف شهر بروجرد تهیه شد. بر اساس آزمون‌های آزمایشگاهی شاخص شکنندگی، سختی واجهشی چکش اشمیت، میانگین اندازه کانی‌ها و نسبت کوارتز به فلدسپات نمونه‌ها تعیین شدند. سپس جهت برآورد شکنندگی مدل‌های مختلفی بر روی داده‎ها برازش داده شد. نتایج روابط آماری دو متغیره نشان می‌دهد که همبستگی‌های متوسط (ضرایب تعیین بین 70/0 تا 87/0) بین شاخص شکنندگی با سختی واجهشی چکش اشمیت، میانگین اندازه کانی‌ها و نسبت کوارتز به فلدسپات وجود دارد. در حالی که روابط آماری چند متغیره حکایت از تأثیر قابل توجه میانگین اندازه کانی‌ها و نسبت کوارتز به فلدسپات روی دقت همبستگی بین شاخص شکنندگی و سختی واجهشی اشمیت (به ترتیب با ضرایب تعیین 91/0 و 93/0) دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Predicting the brittleness of granitic rocks in Tavandasht and Gosheh (Borujerd ) by Schmidt hardness and petrographic characteristics

نویسندگان [English]

  • - - 1
  • - - 1
  • - - 2
1 --
2 -
چکیده [English]

Brittleness is one of the most important mechanical properties of rock that is widely used in geotechnical designs such as drilling operations and underground structures. So far, standard method for estimating the brittleness of rocks have not been introduced and therefore, indirect methods are used to estimate them. In this research, brittleness of granitic rocks are estimated from Schmidt hardness and petrographic characteristics (minerals mean size and mineralogical composition) using simple and multivariate statistical relationships. To achieve these goals, 10 different granite rocks were collected from quarries Tavandasht and Gosheh around Borujerd (Lorestan province). Based on laboratory tests, brittleness index, Schmidt hammer hardness, minerals mean size and quartz to feldspar ratio were determined. Then, different models were fitted to the data for estimating the brittleness.The results of simple statistical relationships indicate that there are moderate correlations (determination coefficients ranging from 0.70 to 0.87) between the brittleness index with Schmidt hammer hardness, minerals mean size and quartz to feldspar ratio. While the multivariate statistical relationships indicate a significant effect of the minerals mean size and quartz to feldspar ratio on the accuracy of correlation between the brittleness index with Schmidt hammer hardness s (with determination coefficients of 0.91 and 0.93, respectively).

کلیدواژه‌ها [English]

  • brittleness
  • Schmidt hardness
  • Minerals mean size
  • Quartz to feldspar ratio
  • Granite

حبیب­پور، ک. و صفری، ر.، 1388. راهنمای جامع کاربرد SPSS در تحقیقات پیمایشی (تحلیل داده­های کمی). انتشارات لویه متفکران، 861 ص.

قبادی، م.ح.،  امیری، م.، آلیانی، ف.، 1397. تعیین شکنندگی پریدوتیت­ها با استفاده از خصوصیات فیزیکی و مکانیکی (مطالعه موردی: هرسین،  استان کرمانشاه). یافته های نوین زمین شناسی کاربردی، جلد 24، 38-26.

قبادی، م.ح.، و رسولی فرح، م.ر، 1391. تعیین شکنندگی گرانیت با استفاده از سختی واجهشی سنگ جهت ارزیابی قابلیت حفاری. یافته­های نوین زمین شناسی کاربردی، جلد 11، 28-16.

Altindag, R., 2002. The evaluation of rock brittleness concept on rotary blast hole drills. Journal of the South African Institute of Mining and Metallurgy 102 (1): 61- 66.

Altindag, R., 2010. Assessment of some brittleness indexes in rock-drilling efficiency. Rock Mechanics and Rock Engineering, 43: 361– 370.

Altindag, R., Guney, A., 2010. Predicting the relationships between brittleness and mechanical properties (UCS, TS and SH) of rocks. Scientific Research and Essays, 5(16): 2107–2118.

Ghobadi, M.H., Naseri, F., 2016. Rock Brittleness Prediction Using Geomechanical Properties of Hamekasi Limestone: Regression and Artificial Neural Networks Analysis. Geopersia, 6 (1): 19-33.

Heidari, M, Khanlari, G.R., Torabi-Kaveh, M., Kargarian, S., Saneie, S., 2014. Effect of Porosity on Rock Brittleness. Rock Mechanics and Rock Engineering, 47:785–790.

ISRM. 1981. Rock characterization testing and monitoring. ISRM suggested methods. In: Brown ET (ed)

ISRM. 2007. The complete ISRM suggested methods for rock characterization, testing and monitoring. In: Ulusay R, Hudson JA (eds.), Suggested methods prepared by the commission on testing methods.

Kahraman, S., 2002. Correlation of TBM and drilling machine performances with rock brittleness. Engineering Geology 4:269-283.

Streckeisen, A.L., 1967. Classification and nomenclature of igneous rocks (Final report of an inquiry.)  Neues Jahrbuch  fur  Mineralogie Abhandlungen,  107: 144-240.

Tiryaki, B., 2006. Evaluation of the indirect measures of rock brittleness and fracture toughness in rock cutting. Journal of the South African Institute of Mining and Metallurgy, 106: 407–424.

Yagiz, S., 2006. Correlation between uniaxial compressive strength and brittleness of selected rock types. In: 57th Geological Congress of Turkey, MTA General Directory, Ankara, Turkey, Abstract, p 160.

Yarali, O., Soyer , E., 2011. The effect of mechanical rock properties and brittlenes on drillability. Scientific Research and Essays, 6(5): 1077-1088.

Yilmaz, N., Karaca, Z., Goktan, R.M., Akal , C., 2010. Relative brittleness characterization of some selected granitic building stones: Influence of mineral grain size. Construction and Building Materials, 23 (2009) 370–375.