https://www.jiraeg.ir/ زمین شناسی مهندسی ایران fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://www.jiraeg.ir/article_235339.html نیروگاه‌های تلمبه ذخیره‌ای نقش مؤثری در ذخیره‌سازی انرژی، پایداری و کنترل سیستم قدرت ایفا می‌کنند. یکی از چالش‌برانگیزترین و مخاطره‌آمیزترین مسائل در عملیات اجرای فضاهای زیرزمینی، وجود آب است که هزینه‌های پروژه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. چنانچه علاوه بر فرایند نشت آب، توزیع تنش و فشار آب وارد بر پوشش آن‌ها، باید محاسبه و با توجه به آن سیستم نگهداری ضد آب و یا زهکش مناسب تعبیه گردد. بنابراین پیش‌بینی آب ورودی به فضای زیرزمینی یکی از ملزومات اساسی است که در طراحی آن باید مدنظر قرار داده شود. با توجه به اهمیت این مسئله، اقدام به برآورد میزان نشت و همچنین تأثیر حضور آب بر روی پوشش مغار نیروگاه سد آزاد کردستان در حالت‌های خشک، زهکشی شونده و بدون زهکشی با استفاده از روش‌های تحلیلی، تجربی و عددی (نرم‌افزار UDEC) گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن بود که مقدار نشت در روش‌های تحلیلی، روش‌های تجربی SGR و SGRM، روش تجربی TIC و روش عددی به ترتیب بین 4/3 تا 1/22، 4/3 تا 6/13، 7/18 تا 102، 16 تا 36 لیتر بر ثانیه، متغیر می‌باشد. همچنین با در نظر گرفتن نتایج به‌دست‌آمده از روش عددی و پیاده کردن آن بر روی نمودارهای ظرفیت، می‌توان گفت شاتکریت در حالت خشک و زهکشی شونده پایدار و در حالت بدون زهکشی به دلیل قرارگیری نیروی محوری در حالت کشش ناپایدار می‌باشد. بنابراین سیستم نگهداری مغار، نیاز به طراحی زهکش دارد. https://www.jiraeg.ir/article_235323.html منطقه ساحلی مکران در سال‌های اخیر گسترش اقتصادی و اجتماعی قابل‌توجهی در قالب طرح‌های توسعه سواحل ایران یافته است. ولی شواهد زمین‌شناسی و لرزه‌ای حاکی از محتمل بودن خطر وقوع مجدد سونامی برای سواحل مکران در مجاورت دریای عمان می‌باشد که در صورت وقوع مجدد در منطقه، تلفات جانی و خسارات اقتصادی قابل‌توجهی را در منطقه رقم خواهد زد. بنابراین در این پژوهش در راستای حفاظت از سواحل، در ابتدا با شناسایی لندفرم‌ها و موقعیت آن‌ها، نقشه ژئومورفولوژی سواحل منطقه حدفاصل خلیج‌های گواتر تا پزم ترسیم‌شده و با مقایسه آن با نقشه‌های آب‌گرفتگی ناشی از سونامی، تأثیر لندفرم‌های منطقه بر جریان سونامی بررسی و لندفرم‌های ایمن و خطرناک شناسایی گردید. در ادامه با مطالعه خصوصیات مهندسی و مقاومتی سواحل سنگی منطقه، میزان پایداری سواحل سنگی و صخره‌ای مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج حاکی از آن است که لندفرم‌های خور، تالاب، پهنه‌های گلی و دشت‌های ساحلی پرخطرترین عوارض در برابر سونامی می‌باشند. سواحل سنگی خلیج گواتر با مقاومت فشاری تک‌محوری میانگین MPa 97/1 و چگالی متوسطgr/cm3 68/1 ناپایدارترین عوارض سنگی در برابر جریان مستقیم موج سونامی و پرتگاه‌های سنگی بریس نیز با مقاومت فشاری تک‌محوری میانگین MPa 1 و چگالیgr/cm3 61/1، ناپایدارترین عوارض سنگی تحت تأثیر غیرمستقیم موج سونامی می‌باشند. https://www.jiraeg.ir/article_238629.html بیشتر رسوبات ماسه حاوی مقادیر مختلف ریزدانه‌های سیلت می‌باشند که تأثیر قابل توجهی بر رفتار خاک مخلوط می‌گذارند. نسبت تخلخل بین دانه‌ای معادل (eseq) به عنوان یک متغیر حالت در بررسی رفتار خاک‌های مخلوط در شرایطی که درصد ریزدانه کمتر از مقدار حدی باشد (FC< FCth)، پیشنهاد می‌شود. نسبت تخلخل بین دانه‌ای معادل به عنوان تابعی از مقدار ریزدانه با پارامترb بیان می‌شود. این پارامتر به عنوان درصد ریزدانه‌های فعال تعریف می‌شود که توسط برخی از محققین یک مقدار ثابت قابل محاسبه با تحلیل برگشتی از داده‌های تجربی تعریف می‌شود. لذا جمع‌آوری نتایج حاصل از کارهای محققین و پردازش داده‌های خام آن‌ها در یک چارچوب منحصر به فرد می‌تواند به یک رویکرد مؤثر برای ساده‌سازی فرآیند پیش‌بینی رفتار ماسه‌های دارای ریزدانه و ارزیابی پارامتر b منجر شود. برای این منظور، داده‌های حاصل از آزمایش فشاری انجام شده توسط مولفین بر روی نمونه‌های ماسه فیروزکوه با درصد مختلف سیلت و تعدادی از داده‌های خام تجربی استخراج ‌شده از 10 اثر منتشر شده روی 10 نوع خاک مختلف، پردازش، تجزیه و تحلیل گردید و با دخالت دادن پارامترهای مورفولوژی ماسه (زاویه‌دار بودن ذرات ماسه) یک رابطه نیمه تجربی با برازش غیر خطی (مدل ویبول) با دقت بالا برای پارامتر b ارائه گردید. https://www.jiraeg.ir/article_244485.html در معدن گرانیت گدار سیاوش نطنز که دارای پنج پله استخراجی است، عملیات برداشت درزه‎ها در پله‌های مختلف معدن صورت گرفته و ویژگی‎های هندسی ازجمله شیب و جهت شیب تعداد 1012 درزه‌ برداشت شده است. در پژوهش حاضر مطالعات درزه‌نگاری شامل پردازش داده‌ها، رسم نمودارهای مختلف همانند نمودار گل سرخ و تحلیل نتایج به منظور تعیین راستای بهینه برش بلوک‌های سنگی برای هر یک از پله‌های معدن بطور مجزا، صورت گرفته است. بر این اساس، درزه‌های موجود در پله‌های مختلف معدن اغلب دارای امتداد شمال‌شرقی- جنوب‌غربی و شمال‌غربی- جنوب‌شرقی هستند. سپس نمودار منحنی‌های میزان قطب درزه‌های برداشت‌شده در پله‌های مختلف معدن با نمایش صفحه درزه‌های اصلی در استریونت رسم شد. با این رویکرد، تعداد سه صفحه درزه اصلی در پله‌های اول و چهارم و چهار صفحه درزه اصلی در پله‌های دوم، سوم و پنجم معدن شناسایی شد. در ادامه، برای تعیین وضعیت دقیق‌تر دسته درزه‌های اصلی در پله‌های مختلف معدن، خوشه‌بندی فازی درزه‌ها به کمک نرم‌افزار DIPS صورت گرفت. همچنین برای تجسم بهتر، نمودار سه‌بعدی موقعیت فضایی خوشه درزه‌های موجود در پله‌های مختلف معدن، بعد از خوشه‌بندی رسم شد. درنهایت بر پایه نتایج خوشه‌بندی درزه‌ها، راستاهای بهینه برش بلوک‌های سنگی در مرحله استخراج پله‌های مختلف معدن، تعیین شد که به عنوان نمونه، در مرحله استخراج پله اول، باید یک وجه برش بلوک‌های سنگی در امتداد 25 درجه (N25E) و وجه دیگر در راستای عمود بر راستای اول، طراحی گردد و در مورد پله دوم، وجوه برش بلوک‌های سنگی باید در دو راستای عمودبرهم شمال‌شرقی- جنوب‌غربی و شمال‌غربی- جنوب‌شرقی، طراحی شود. https://www.jiraeg.ir/article_244779.html در سال‌های اخیر، افزایش تقاضا برای احداث تونل‌های بلند و عمیق احتمال برخورد با زون‌های گسلی و چالش‌های زمین‌شناسی مرتبط را بیشتر کرده است. شناسایی این مناطق به‌ویژه در پروژه‌های تونلی مکانیزه، نقش مؤثری در کاهش ریسک، تأخیرات اجرایی و هزینه‌های پروژه ایفا می‌کند. در این پژوهش، عملکرد TBM و قابلیت حفرپذیری توده‌سنگ در زون‌های گسلی با استفاده از شاخص نفوذ صحرایی (FPI) مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می‌دهد که شاخص FPI در زون‌های گسلی تفاوت معناداری با سایر بخش‌های مسیر تونل داشته که این موضوع بیانگر شرایط حفرپذیری مناسب در این نواحی است. با وجود حفرپذیری مناسب‌تر، اغلب مشکلات زمین‌شناسی که باعث تأخیر در اجرای پروژه‌های تونلی می‌گردند، در این زون‌ها رخ می‌دهند. بنابراین، با توجه ‌به تجربیات به‌دست‌آمده از پروژه‌های تونل‌زنی مکانیزه در ایران و با در نظر گرفتن مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر وقوع مخاطرات زمین‌شناسی رایج در زون‌های گسلی شامل هجوم آب، لهیدگی، ریزش و ناپایداری سینه‌کار، یک سیستم رده‌بندی برای مشخص کردن ریسک‌های تونل‌سازی در این زون‌ها ارائه شده است. برای اعتبارسنجی این رده‌بندی، درس‌آموخته‌های کلیدی حاصل از بررسی اثرات واقعی مطالعات موردی در برخورد با زون‌های گسلی ارائه شده است. تطابق بین رویدادهای مستند و شاخص‌های خطر محاسبه‌شده از دقت رده‌بندی پیشنهادی در پیش‌بینی مخاطرات کلیدی پشتیبانی می‌کند. بر اساس این رده‌بندی می‌توان زون‌های گسلی را در پنج رده مختلف شامل زون‌های گسلی "بدون مسئله" تا "به‌شدت مسئله‌دار" دسته‌بندی کرد که نشان‌دهنده پتانسیل بروز مشکلات زمین‌شناسی در طول مراحل ساخت و حتی پس از ساخت در این زون‌ها هستند.